64 w 2025 (600)

O oddziaływaniu pozytywnym

Data publikacji: 13.10.2025 / Autor: Maciej Karwik

Legendy głoszą, że Albert Einstein powiedział: „Oddziaływanie pozytywne to szósty palec ręki metody”. Niestety legendy kłamią i nigdy tak nie powiedział, nie wiedział też pewnie, czym jest ręka metody. Ale gdyby to zrobił, miałby rację.

Instruktorzy z kolei na pewno są mniej lub bardziej zaznajomieni z tą koncepcją. Uważam, że mimo wszystko stosujemy jej za mało i tym artykułem pragnę raz jeszcze zwrócić na nią uwagę, dodając co nieco od siebie.

O co chodzi z oddziaływaniem pozytywnym?

W skrócie, korzystamy z tego, że docenianie sukcesów i drobnych postępów jest lepszą metodą na zmotywowanie harcerza do dalszego rozwoju niż karanie za słabe wyniki. Nie tylko działa lepiej pod względem praktycznym, ale pozwala budować lepszą relację, a podopiecznym odkrywać swoje talenty i budować poczucie własnej wartości.

Oddziaływanie pozytywne nie polega tylko na tym, aby „czasem powiedzieć coś dobrego”. Uważam, że należy stosować pozytywne komunikaty w stosunku nie tylko 1:1 do negatywnych, ale nawet 3:1. Niech pierwszy rzuci kamieniem, kto osiąga taki wynik.

Dlaczego oddziaływujemy pozytywnie za mało?

Formułowanie komunikatów negatywnych przychodzi nam z wrodzoną łatwością. Gdy harcerz spóźnia się na zbiórkę, odruchowo wiemy, co jest źle. Rzadko kiedy z takim samym odruchem doceniamy coś dobrego – często po prostu to się nie dzieje.
Często brakuje momentu, aby porozmawiać o czymś pozytywnym – w końcu np. systematyczna praca przybocznego przez cały rok nie dzieje się w jednym momencie, albo w danej chwili nie mamy głowy o tym pomyśleć.
Pozytywne rozmowy nie są aż tak paląco potrzebne jak te o zaniedbaniach. Na przykład, jeżeli ktoś nie wyniósł śmieci na obozie, to na pewno będziemy mieli motywację, aby o tym porozmawiać (problem śmierdzi i źle wygląda), w przeciwieństwie do sytuacji, gdy dany zastęp wynosi regularnie śmieci i nic nie trzeba im mówić.
Brakuje nam pomysłu – często w nawet największym urwisie siedzi wiele dobrego, jednak potrzeba czasu i konkretnego zastanowienia, aby do tego dojść. Często po prostu tego nie robimy.

Przykłady komunikatów

Podziękowania – za czyjąś inicjatywę, za pomoc, za służbę.
Wyrazy uznania – komuś coś dobrze wyszło, ktoś coś zrobił porządnie i chcemy to docenić.
Wskazanie na poczyniony postęp i zaangażowanie – komuś coś nie do końca wyszło (czasem z przyczyn niezależnych od niego), ale włożył w to dużo pracy lub wyszło lepiej niż ostatnim razem i osiągnął postęp.
Wskazanie, co komuś dobrze wychodzi – np. widzimy że przyboczny ma talent do uspokajania harcerzy. Może o tym nie wie, albo nigdy o tym nie myślał.

Jak to dobrze przekazać?

Bądź szczery – przede wszystkim. Nawet przekonujące udawanie jest, moim zdaniem, po prostu nie w porządku i lepiej jest po prostu niczego nie powiedzieć albo poczekać, aż dojrzeje w nas jakaś szczera myśl.

Doceniaj konkretne zachowania – dzięki temu wyrazy uznania będą bardziej autentyczne.

Zamiast: „Zrobiłeś super zbiórkę drużyny”, lepiej: „Bardzo podobała mi się twoja zbiórka drużyny. Gra terenowa była dobrze zaplanowana, miała punkty, które wydawały się angażować uczestników, mapy były ładnie wydrukowane, a na dodatek czas na przejście między punktami okazał się być w punkt. Dziękuję, że włożyłeś w to tyle wysiłku”.
Zamiast: „Zrobiliście ładną pionierkę”, lepiej: „Wasza pionierka jest bardzo prosta, prycze mają dobre wymiary, a na dodatek postawiliście ładne wieszaki. Gratulacje”.

Może to wymagać chwili pomyślenia – często od razu wiadomo intuicyjnie, że coś nam się podoba, ale nie wiadomo dlaczego.

Doceniaj zachowania, a nie osobę.

Zamiast: „Dziękuję, że jesteś odpowiedzialny, bo przyjechałeś na zbiórkę mimo innych zobowiązań” (brzmi trochę oceniająco), lepiej: „Przyjeżdżając na zbiórkę mimo innych zobowiązań, pokazałeś, że można na tobie polegać. Dziękuję”.
Zamiast: „Jesteś bardzo kreatywny i robisz super gry”, lepiej: „Ostatnie trzy twoje gry były bardzo udane. Wydaje mi się, że wychodzi ci to bardzo dobrze i masz do tego talent”.

Nie patrz z góry – dobrą perspektywą, gdy kogoś doceniasz, jest wyobrażenie, że mówisz to do osoby wyższej funkcją od siebie. Czy powiesz do Naczelnika: „Widzę, że się starasz” albo: „Bardzo podoba mi się to, jak się prowadzisz”?

To samo tyczy się sytuacji gdy chcemy pochwalić kogoś na forum – należy uważać aby nie robić wokół siebie spektaklu i nie patrzeć z góry, tylko skupić się na tym co chcemy przekazać.

Te reguły na pewno wzmocnią nasz komunikat, ale nie są warunkiem koniecznym. Warunkiem koniecznym jest jednak punkt 1 – szczerość.

Kiedy?

Najlepiej wyrobić sobie nawyk spontanicznego wyrażania uznania. Wydaje mi się, że to jedna z fajniejszych umiejętności, jaką może mieć drużynowy. Na pewno jednak wymaga to pewnego wysiłku, bo zazwyczaj trzeba chwilę pomyśleć i nad treścią komunikatu, i nad sposobem wyrażenia. Oprócz tego proponuję jeszcze inne formy (które jednak nie są tak doskonałe):

Co jakiś czas, np. na obozie, spędzenie chwili na pomyśleniu, co cenimy w naszych harcerzach.
Podejście i porozmawianie z daną osobą, gdy coś przyjdzie nam do głowy.
Napisanie listu do harcerzy na koniec obozu i uwzględnienie tam naszych przemyśleń.
Siadamy w kręgu, każdy ma swoją kartkę, przesuwamy co minutę w prawo i harcerze zapisują dobre rzeczy o sobie nawzajem (trzeba przedtem dobrze wytłumaczyć zasady).

Zagrożenia?

Cichy głos w głowie mówiący, żeby tego nie robić, może być trochę odstraszający. Całe szczęście są na niego konkretne argumenty.

Co za dużo, to niezdrowo, jak się za dużo będzie chwalić, to im się w głowach poprzewraca, przecież mają też swoje wady.
- Odpowiedź: Jeżeli nie będziemy wymyślać, a wszystko, co powiemy, będzie szczere, a nadal do powiedzenia jest dużo, to znaczy, że mamy wspaniałych harcerzy! Nie zapominajmy przy tym, aby mówić – w kulturalny sposób, ale nie przymykając oka – o tym, co jest nie tak.

Nie będę im chyba dziękować za służbę, przecież to są ich obowiązki.
- Odpowiedź: Jeżeli wykonują je dobrze, to podziękowania nie są niczym niestosownym. To nie jest takie oczywiste, że ktoś coś robi dobrze! A jeżeli robią źle, to trzeba porozmawiać o tym, dlaczego tak się dzieje.

To będzie niezręczne/to nie wypada.
Odpowiedź: Jeżeli wypowiedź będzie konkretna, to nie będzie niezręczne. W tym przypadku trzeba po prostu spróbować zrobić to samemu i sprawdzić, że tak nie jest.

Podsumowanie

Korzystajmy, bo to za darmo. A ile dobrego możemy zrobić! O sobie wiem, że kilka dobrych słów tu i tam dało mi dużo poczucia własnej wartości i bardzo zachęciło do rozwijania swoich talentów. O których nawet nie wiedziałem, że je mam!

“Po trzecie, zadaniem skautmistrza – i to zadaniem bardzo interesującym – jest zbadać każdego chłopca i poznać, co w nim jest, a następnie uchwycić dobre strony i rozwinąć je, aby wykluczyć złe. Nawet w najgorszym charakterze jest 5 proc. dobrego. Sport polega na tym, aby je wynaleźć a następnie rozwinąć do 80 lub do 90 procentowej postawy. To jest wychowanie zamiast nauczania młodego umysłu. “ (Sir Baden-Powell, Wskazówki dla skautmistrzów, s. 6-7)

Patrzę na wielu harcerzy, gdy ze szkoły przynoszą kolejne uwagi i słabe oceny. Albo poczucie, że się do niczego nie nadają. Z jakiegoś powodu coś może w szkole nie grać. Ale przecież to są wartościowi ludzie! Harcerstwo to idealne miejsce, aby im o tym przypomnieć.

Jeżeli, czytelniku, zaciekawił cię ten temat, polecam bardzo dobry artykuł w podobnym tonie z którego ukradłem cytat Baden-Powella.

fot. Tymoteusz Papke

Maciej Karwik

Drużynowy 21 Gdańskiej Drużyny Harcerzy „Wschód” im. Alfa Liczmańskiego (2023-2025). Prywatnie student informatyki, zadeklarowany optymista i muzyk-amator.